វចនានុក្រមខ្មែរ

ស៊ី

(ព.សា.) ដាក់អាហារក្នុងមាត់ ទំពា ហើយលេបចូល, បរិភោគភោជនាហារ។ និយាយចំពោះអ្នកបរិភោគ, ប្រើតាមថ្នាក់បុគ្គលដូច្នេះគឺ សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ថា សោយ (ខ្មែរបុរាណប្រើ ស្វោយ) ; សម្រាប់បព្វជិតថា ឆាន់; សម្រាប់មន្ត្រីធំថា ពិសាក្រយា; សម្រាប់មន្ត្រីតូចនិងសាធារណជនដែលគួរគោរពថា ពិសា; សម្រាប់សាធារណជនធម្មតាឬជនស្មើគ្នាថា ហូប; ពាក្យកណ្ដាលថា បរិភោគ; សម្រាប់សាធារណជនអ្នកតូចជាង, និយាយគួរសមថា អាស្រ័យ : មើលនាំគ្នាអាស្រ័យបាយទៅ!; ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់សាធារណជនថា ស៊ី (បុរាណថា ឆី) ; ពាក្យលំអុតសម្រាប់កូនតូចថា ញ៉ាំ; ពាក្យសាមញ្ញទ្រគោះមើលងាយថា ច្រាស, ច្រាសច្រំ, បុះ, បុះច្រាស, សុល, អំពះ! និយាយចំពោះខ្លួនឯងជាអ្នកបរិភោគ បើនិយាយតាមថ្នាក់ដូច្នេះគឺ ក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ដ្រក្សត្រិយ៍ថា ទទួលព្រះរាជទាន; ក្នុងទីចំពោះមុខឥស្សរជនក្រៅពីក្សត្រិយ៍ ឬចំពោះមុខសាធារណជន ដែលគួរគោរពថា ទទួលទាន; ចំពោះមុខសាធារណជនយ៉ាងកណ្ដាលថា បរិភោគ; ចំពោះគ្នាស្មើថា អាស្រ័យ ឬថា ស៊ី; ចំណែកខាងបព្វជិតថា ឆាន់ (ដូចជាអ្នកដទៃនិយាយចំពោះមករកខ្លួនដែរ) :

រក្សាទុកក្នុងបញ្ជី រំលឹកពាក្យនេះ
ស្វែងយល់ពីពាក្យ

និយមន័យ

៧៧ ន័យ
១

(ព.សា.) ដាក់អាហារក្នុងមាត់ ទំពា ហើយលេបចូល, បរិភោគភោជនាហារ។ និយាយចំពោះអ្នកបរិភោគ, ប្រើតាមថ្នាក់បុគ្គលដូច្នេះគឺ សម្រាប់ក្សត្រិយ៍ថា សោយ (ខ្មែរបុរាណប្រើ ស្វោយ) ; សម្រាប់បព្វជិតថា ឆាន់; សម្រាប់មន្ត្រីធំថា ពិសាក្រយា; សម្រាប់មន្ត្រីតូចនិងសាធារណជនដែលគួរគោរពថា ពិសា; សម្រាប់សាធារណជនធម្មតាឬជនស្មើគ្នាថា ហូប; ពាក្យកណ្ដាលថា បរិភោគ; សម្រាប់សាធារណជនអ្នកតូចជាង, និយាយគួរសមថា អាស្រ័យ : មើលនាំគ្នាអាស្រ័យបាយទៅ!; ពាក្យសាមញ្ញសម្រាប់សាធារណជនថា ស៊ី (បុរាណថា ឆី) ; ពាក្យលំអុតសម្រាប់កូនតូចថា ញ៉ាំ; ពាក្យសាមញ្ញទ្រគោះមើលងាយថា ច្រាស, ច្រាសច្រំ, បុះ, បុះច្រាស, សុល, អំពះ! និយាយចំពោះខ្លួនឯងជាអ្នកបរិភោគ បើនិយាយតាមថ្នាក់ដូច្នេះគឺ ក្នុងទីចំពោះព្រះភក្ដ្រក្សត្រិយ៍ថា ទទួលព្រះរាជទាន; ក្នុងទីចំពោះមុខឥស្សរជនក្រៅពីក្សត្រិយ៍ ឬចំពោះមុខសាធារណជន ដែលគួរគោរពថា ទទួលទាន; ចំពោះមុខសាធារណជនយ៉ាងកណ្ដាលថា បរិភោគ; ចំពោះគ្នាស្មើថា អាស្រ័យ ឬថា ស៊ី; ចំណែកខាងបព្វជិតថា ឆាន់ (ដូចជាអ្នកដទៃនិយាយចំពោះមករកខ្លួនដែរ) :

ឧទាហរណ៍

“អាត្មាឆាន់រួចហើយ; ឥស្សរជននិយាយពីខ្លួនឯងជាអ្នកបរិភោគទៅរកសាធារណជនតូចជាងថាអាស្រ័យ, ឬនិយាយដោយគួរសមថា ទទួលទាន!ល។”

២

ពាក្យ ស៊ី នេះ ប្រើសំដៅ សេចក្ដីចំពោះ និង សេចក្ដីប្រៀប បានជាអនេក។

ឧទាហរណ៍

“”

៣

គំនិតត្រូវគ្នា។

ឧទាហរណ៍

“”

៤

ចំណេះមិនលើសគ្នាទេ។

ឧទាហរណ៍

“”

៥

សំឡេងមិនត្រូវគ្នា។

ឧទាហរណ៍

“”

៦

យកកម្រៃ ឬគៃឱ្យបានកម្រៃខ្លះ។

ឧទាហរណ៍

“”

៧

ពឹងកម្លាំងគេ ឬរស់ដោយសារគេចិញ្ចឹម :

ឧទាហរណ៍

“មាតាបិតាស៊ីកម្លាំងបុត្រ។”

៨

យកការប្រាក់, បានការប្រាក់ជាប្រយោជន៍។

ឧទាហរណ៍

“”

៩

រូងសាច់ចូលទៅក្នុង :

ឧទាហរណ៍

“ដំបៅស៊ីក្នុង!”

១០

ចាប់ត្រង់សាច់ក្បែរក្រចកមើលមិនជា :

ឧទាហរណ៍

“ស្រែងស៊ីក្រចក!”

១១

បំបាត់នៅមុខឬលួចប្រពន្ធគេបានដោយងាយ។

ឧទាហរណ៍

“”

១២

យកបានពីក្រោយខ្នង ឬបំបាត់យកបានមិនឱ្យដឹងខ្លួន។

ឧទាហរណ៍

“”

១៣

ជក់ខ្យល់ចំហៀងឬទទឹង :

ឧទាហរណ៍

“ក្ដោងស៊ីខាវ!”

១៤

កិបឬលួចយកប្រាក់បង់ខ្វាត់ទាំងបំបាត់ប្រាក់ពន្ធដារផង។

ឧទាហរណ៍

“”

១៥

លួចគំនិតគ្នា, ដេញគំនិតគ្នា, លួចល្បិចគ្នា។

ឧទាហរណ៍

“”

១៦

ត្រូវគ្នា, ដូចគ្នា, សមគ្នា; លើសគ្នា។

ឧទាហរណ៍

“”

១៧

ចាយវាយស៊ីផឹកតាមតែប្រទះ។

ឧទាហរណ៍

“”

១៨

(ព.សា.) ស៊ីស្លាចុកថ្នាំ; ចិញ្ចឹមជីវិតតាមប្រក្រតី។

ឧទាហរណ៍

“”

១៩

(ព.សា.) ស៊ីចាយអស់គង់ជាមួយគ្នា, អត់ឃ្លានមានស៊ីជាមួយគ្នា។

ឧទាហរណ៍

“”

២០

យកចំណេញ។

ឧទាហរណ៍

“”

២១

ដែលមានបាតជ្រៅ (ចំពោះតែនាវា) :

ឧទាហរណ៍

“ទូកស៊ីជម្រៅ។”

២២

ដែលទាក់ទងនឹងផ្លូវភេទ :

ឧទាហរណ៍

“និយាយស៊ីជម្រៅ។”

២៣

ចាប់យកជាតិជី, ស្រូបយកជាតិជី :

ឧទាហរណ៍

“ដីស៊ីជី។”

២៤

កាត់សាច់ចង្វែកម្រាមជើង :

ឧទាហរណ៍

“ទឹកស៊ីជើង។”

២៥

ឡើងបញ្ជោរ :

ឧទាហរណ៍

“មនុស្សស៊ីជំនោរ។”

២៦

ធ្វើការយកឈ្នួល, ទទួលជួលឱ្យគេ។

ឧទាហរណ៍

“”

២៧

ចាយវាយតូចឬស៊ីម្ហូបតិចមុខ។

ឧទាហរណ៍

“”

២៨

(ម.ព. ស៊ីផេះ!)។

ឧទាហរណ៍

“”

២៩

យកតម្លៃថោក, យកថ្លៃតិច។

ឧទាហរណ៍

“”

៣០

យកថ្លៃច្រើន។

ឧទាហរណ៍

“”

៣១

និយាយពីទូកងមាឌរឹង បានតែអុំទម្លាក់ច្រវាឱ្យយាងយាវមួយៗទើបលឿន :

ឧទាហរណ៍

“ទូកនេះស៊ីទម្លាក់ អុំសាប់មិនលឿនទេ។”

៣២

(ម.ព. ស៊ីជម្រៅ)។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៣

(ម.ព. ស៊ីរាក់)។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៤

ស៊ីម្ហូបច្រើនមុខឬចាយវាយធំ។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៥

ត្របាក់នុយ, លេបនុយ។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៦

(ព.ប្រ.) ស៊ីសំណូក។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៧

បំបាត់យកនៅមុខ ឬលួចនៅមុខ។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៨

ដែលបានតែគេបញ្ជោរទើបគាប់ចិត្ត។

ឧទាហរណ៍

“”

៣៩

បំបាត់ប្រាក់ (មានបំបាត់ប្រាក់រាជការជាដើម) ឬ យកប្រាក់សំណូក។

ឧទាហរណ៍

“”

៤០

(ម.ព. ស៊ីរ៉ឺត្រែត)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤១

(ម.ព. ស៊ីប្រាក់)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤២

បានប្រាក់ដែលត្រូវបើកតាមកំណត់ពេញរៀងរាល់ខែ (មាសិក)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៣

បានប្រាក់ដែលត្រូវបើកតាមកំណត់ត្រឹមតែថ្ងៃដែលធ្វើការ (ទិនិក)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៤

បានប្រាក់ដែលខ្លួនអ្នករាជការចាស់ត្រូវបានរៀងរាល់ខែ (ដោយមិនបាច់ធ្វើរាជការ គឺចូលនិវត្តន៍)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៥

(ម.ព. ស៊ីគំនិត)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៦

បង្អស់ប្រេង, ចុះប្រេង :

ឧទាហរណ៍

“រថយន្តអ្នក ស៊ីប្រេងតិចជាងរបស់ខ្ញុំ។”

៤៧

គ្មានអ្វីស៊ីទេមានតែផេះ ស៊ីតែផេះចុះ! (ព.សា.)។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៨

យកប្រយោជន៍បានពីស្រុកមួយទាំងមូល។

ឧទាហរណ៍

“”

៤៩

(ព.ប្រ.) លេងឈ្នះកាយយកគ្រាប់ទាំងអស់ពីក្នុងរន្ធមិនឱ្យអ្នកម្ខាងដើរផងបាន (ក្នុងល្បែងបាយខុំ)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥០

ត្រូវគេបញ្ឆោតឬចាញ់បោកគេ។

ឧទាហរណ៍

“”

៥១

យកបានពីមុខឬបំបាត់យកពីមុខ។

ឧទាហរណ៍

“”

៥២

មិនធ្វើការនឿយហត់ព្រមទាំងបានសុខស្រួលដោយសារកូនឬកូនសិស្សចិញ្ចឹមរក្សា។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៣

ធ្វើការមិនកើតឬយកប្រយោជន៍មិនបាន។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៤

បានប្រយោជន៍ពីក្នុងស្រុកចំនួនពាក់កណ្ដាល។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៥

(ព.ប្រ.) លេងឈ្នះកាយយកគ្រាប់ពីប៉ែកខាងគេអស់ទាំង ៥រន្ធ (ក្នុងល្បែងបាយខុំ)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៦

យកទាំងមេទាំងកូន ឬយកទាំងម្ដាយទាំងកូន។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៧

(ព.ប្រ.) ស៊ីម្ដងពីររន្ធ (ល្បែងបាយខុំ)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៨

(ម.ព. ស៊ីទម្លាក់)។

ឧទាហរណ៍

“”

៥៩

ដែលមានបាតរាក់ (ចំពោះតែនាវា) :

ឧទាហរណ៍

“ទូកស៊ីរាក់។”

៦០

(ម.ព. ស៊ីក្នុង)។

ឧទាហរណ៍

“”

៦១

ចេះរេបែរលៃលកយកប្រយោជន៍ឱ្យបានពីមនុស្សទាំងពីរខាង :

ឧទាហរណ៍

“(ព.ទ.បុ.) នាងតីស្មាគាង ស៊ីរះសងខាងមិនឱ្យឃ្នើសចិត្ត និយាយពីអ្នកដែលចេះផ្គាប់ចិត្តមនុស្សទាំងពីរខាង ដែលទាស់អធ្យាស្រ័យគ្នា មិនឱ្យអាក់អន់ចិត្តយកលើខ្លួនផង ឱ្យកើតប្រយោជន៍មកលើខ្លួនផង ដូចជាស្រីម្នាក់ឈ្មោះ តី ដែលមានប្ដីពីរចេះផ្គាប់ចិត្តប្ដីទាំងពីរនាក់មិនឱ្យអាក់អន់។”

៦២

(ម.ព. ស៊ីប្រាក់រ៉ឺត្រែត)។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៣

(ព.ទ.បុ.) គេឥតបើថាចំមកលើខ្លួនសោះទេប៉ុន្តែសម្ដីនោះត្រូវត្រង់រឿងខ្លួន ក៏កើតរអៀសខ្លួនឯង, ជួនកាលឆ្លើយឆ្លងតបតទៅគេភ្លាមក៏មាន; ត្រូវគ្នានឹងសម្ដីថា :

ឧទាហរណ៍

“គោដំបៅខ្នង ក្អែកហើររំលង រំភាយកន្ទុយ នេះដែរ។”

៦៤

អស់វេលា, ខាតវេលា :

ឧទាហរណ៍

“ការនុះស៊ីវេលាច្រើនណាស់។”

៦៥

បរិភោគសាច់។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៦

(ព.ប្រ.) ខឹងខ្លាំង, ខឹងខ្លាំងស្ទើរហ៊ានស៊ីសាច់ :

ឧទាហរណ៍

“ខឹងស៊ីសាច់។”

៦៧

(ព.ប្រ.) ស៊ីសំណូក។

ឧទាហរណ៍

“”

៦៨

(សំនួន.) ដែលគុំកួន សងសឹកគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លា, ដែលប្រយុទ្ធតទល់គ្នាយ៉ាងសម្បើម :

ឧទាហរណ៍

“សត្រូវស៊ីសាច់ហុតឈាម, វគ្គប្រកួតស៊ីសាច់ហុតឈាម។”

៦៩

និយាយពីទូក ងមាឌទន់បានតែអុំសាប់ឱ្យញាប់ច្រវាទើបលឿន :

ឧទាហរណ៍

“ទូកនេះស៊ីសាប់ អុំយាងយាវមិនលឿនទេ។”

៧០

ចុះសោហ៊ុយ, ត្រូវចាយប្រាក់តាមការប្រកប :

ឧទាហរណ៍

“ការនុះមិនស៊ីសោហ៊ុយច្រើនប៉ុន្មានទេ។”

៧១

ស៊ីរំអិលគ្នាឯង (និយាយតែពីត្រីរំអិលពួកខ្លះ) :

ឧទាហរណ៍

“ត្រីឆ្លាំងស៊ីសំ ត្រីឆ្លាំងដែលប្រជុំគ្នាជាពួកជាហ្វូងចចឹកស៊ីតែរំអិលគ្នាឯង។”

៧២

ទទួលយកប្រាក់ឬរបស់ដែលគេសូក។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៣

ស៊ីភោជនដែលគេសែន។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៤

(ព.ប្រ.) ស៊ីសំណូក។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៥

កិបបំបាត់យក។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៦

(ព.សា.) អកអាចម៍អាភៀនហើយផឹកទឹក រំលេមលេបជាមួយនឹងទឹកទៅ (លេបអាចម៍អាភៀន)។

ឧទាហរណ៍

“”

៧៧

ព័ណ៌, សម្បុរ :

ឧទាហរណ៍

“ស៊ីនួន គឺ សម្បុរ-សលាយលឿងខ្ចីបន្តិចៗ, សម្បុរសលឿងខ្ចីប៉ផូរ។”

ចំណាំការប្រើប្រាស់

(ពាក្យនេះក៏ប្រើចំពោះសត្វដែរ ដូចជា គោស៊ីស្មៅ)។

បន្តរៀនទៀត

ពាក្យដែលអ្នកអាចចូលចិត្ត

មើលទាំងអស់